A: Andrea Pirlo. Anh là nhạc trưởng của tuyển Italy, đã có một giải đấu thành công và được giới chuyên môn đánh giá có khả năng cạnh tranh quyết liệt với Messi trong cuộc đua tới danh hiệu Quả bóng vàng FIFA 2012.

Những màn trình diễn của anh tại giải năm nay khiến các đối thủ cũng phải thán phục, thậm chí hậu vệ Ramos của Tây Ban Nha còn coi anh là mẫu tiền vệ độc nhất vô nhị. Anh không chỉ là ngôi sao sáng của Euro 2012 mà còn xứng đáng có tên trong danh sách những nhạc trưởng hay của lịch sử bóng đá thế giới.

B: Ballon d’Or (Quả bóng vàng FIFA). Các giải đấu lớn như World Cup hay Euro luôn là một tiêu chí quan trọng được xét tới khi lựa chọn ai sẽ là Cầu thủ hay nhất thế giới trong năm. Lionel Messi tiếp tục gây ấn tượng mạnh với 73 bàn thắng cho Barca ở mùa giải vừa qua, nhưng do không thể góp mặt ở Euro nên năm nay ngôi sao người Argentina sẽ không dễ chiến thắng trong cuộc đua với các ứng viên như Andrea Pirlo (Italy) hay Cristiano Ronaldo (Bồ Đào Nha).

C: Countdown(Đếm ngược). Một điểm mới được cho là kỳ quái tại Euro 2012 là hệ thống thông báo thời gian đếm ngược 10 giây trên sân vận động trước khi mỗi hiệp đấu được phép bắt đầu. Trong một số trận đấu các trọng tài và cầu thủ đã tỏ ra rất muốn nhập cuộc trước khi hệ thống kịp thông báo tới mốc thời gian 0 giây.

D: Dutch infighting (Bất ổn nội bộ của Hà Lan). Tuyển Hà Lan trước giải được đánh giá là ứng viên vô địch sau Tây Ban Nha và Đức. Ở vòng loại, đội tuyển áo màu cam thắng đến 9 trong 10 trận. Tuy nhiên tại vòng bảng họ đã gây thất vọng.

Sau thất bại ở trận mở màn trước Đan Mạch, Hà Lan đã xuống tinh thần, nội bộ của họ có nhiều bất ổn khi các siêu sao ai cũng cho mình là nhất. Đương kim á quân thế giới tiếp tục chịu thất bại trước Đức và Bồ Đào Nha ở hai trận còn lại của bảng B và phải sớm dừng cuộc chơi.

E: Extra-time (hiệp phụ).Chỉ có hai trận đấu phải kéo dài tới hiệp phụ ở Euro 2012, ít hơn ở bất cứ kỳ Euro nào kể từ khi giải được mở rộng thành 16 đội. Tại Euro 1996 thậm chí có tới 5 trận phải đấu hiệp phụ.

F: 'False nine' (Tiền đạo ảo).Thuật ngữ bóng đá này được dùng nhiều tại Euro 2012 nhằm chỉ trích lối đá của Tây Ban Nha. Trong phần lớn các trận đấu tại giải năm nay, HLV Vicente Del Bosque không sử dụng tiền đạo thực thụ trong đội hình đá chính.

Tây Ban Nha thường xuất phát với đội hình theo sơ đồ 4-6-0, với Cesc Fabregas hoặc David Silva chỉ chơi cao hơn hàng tiền vệ một chút. Với đội hình chiến thuật này Tây Ban Nha luôn vượt trội các đối thủ ở tỷ lệ kiểm soát bóng, nhưng họ bị phê phán là chơi chậm, khiến các trận đấu có họ trở nên nhạt nhẽo.

G: Goals (Bàn thắng). Euro 2012 có 31 trận nhưng chỉ có hai trận kết thúc với tỷ số hòa 0-0 (Italy – Anh ở tứ kết, và Tây Ban Nha – Bồ Đào Nha ở bán kết).

H: Hosts (Chủ nhà).Kỳ Euro thứ hai liên tiếp phải chứng kiến cả hai đội tuyển đồng chủ nhà sớm dừng bước ngay khi vòng bảng kết thúc, giống như Áo và Thụy Sĩ năm 2008.

I: Iker Casillas. Thủ môn này đã góp công lớn vào thành công của Tây Ban Nha tại Euro 2012, với nhiều pha cứu thua ngoạn mục. Tính tới trước trận chung kết anh mới chỉ để thủng lưới một bàn (khi gặp Italy ở vòng bảng), và cản phá được cú đá luân lưu của Moutinho giúp Tây Ban Nha đánh bại Bồ Đào Nha với tỷ số 4-2 trong cuộc thi đá 11 mét trận bán kết.

J: John Delaney (Tổng thư ký Liên đoàn bóng đá Ireland).Vị quan chức cao cấp của bóng đá Ireland này đã gây sự chú ý tại Euro 2012 bằng dáng vẻ hài hước của ông. Trong các trận đấu ở vòng bảng ông đã bỏ tiền ra để mua đồ uống cho các CĐV đội nhà, và nhiều lần làm điệu bộ như một người say rượu tại đám cưới.

Tuy nhiên bộ mặt lúc nào cũng như say của ông đã xuất hiện trong các bài chỉ trích của báo chí Ireland. Truyền thông nước này cho rằng cách hành xử đó làm xấu hình ảnh quốc gia trong mắt bạn bè thế giới, và không hợp với tư cách của một quan chức bóng đá cao cấp.

K: Chú gà tiên tri tên Kev.Chú gà ở Kiev (Ukraina) này đã khởi đầu chiến dịch dự đoán Euro không được tốt, nhưng sau đó đã dự đoán đúng kết quả thắng thua của 3 trong tổng số 4 trận tứ kết, trước khi đoán đúng Italy đánh bại Đức ở bán kết. 

L: Lionel Messi.Tiền đạo của tuyển Argentina không dự Euro, nhưng tên anh vẫn được nhắc đến nhiều nhân dịp này. Trong trận đấu ở vòng bảng, các cổ động viên của Đan Mạch đã chọc phá Cristiano Ronaldo của Bồ Đào Nha bằng cách liên tục hô vang tên Messi với hàm ý so sánh tài năng giữa hai ngôi sao tấn công.

Trong trận đấu thắng Đan Mạch 3-2 ở vòng bảng Euro 2012, Ronaldo đã lãng phí nhiều cơ hội ngon ăn. Ngược lại, trong trận giao hữu trước đó, Messi đã lập hat-trick giúp Argentina đánh bại Brazil. Luôn đố kỵ với Messi, nên sau trận đó Ronaldo đã phát biểu trước báo giới: “Mọi người khen Messi à. Mọi người có biết giờ này năm ngoái anh ta ra sao không. Khi đó Argentina của anh ấy bị loại ở tứ kết Copa America”.

M: Mario Balotelli.Tiền đạo này chơi không hiệu quả ở vòng bảng và tứ kết. Nhưng chính anh đã tỏa sáng với cú đúp trong hiệp một, giúp Italy thắng thuyết phục Đức 2-1 tại bán kết.

N: Needless changes (Những sự thay đổi vô ích).HLV Joachim Loew đã phải nhận không ít lời chỉ trích về cách lựa chọn đội hình ở giải năm nay. Sau khi Đức vượt qua vòng bảng, ông quyết định làm mới hàng công và thắng đậm Hy Lạp 4-2 ở tứ kết. Gặp Italy bị đánh giá thấp hơn tại bán kết, Loew lại xáo trộn hàng công khi không tin dùng các cầu thủ tấn công đã chơi tốt ở tứ kết, và chịu thua 1-2, kết quả trái với dự đoán của giới chuyên môn trước giờ thi đấu.

O: Out of their depth (trình độ kém). Ireland của HLV Giovanni Trapattoni được kỳ vọng sẽ gây chút bất ngờ tại Euro 2012, nhờ thành tích 11 trận giữ sạch lưới trong tổng số 14 trận đấu trước Euro. Nhưng cuối cùng họ đã thua cả ba trận, vòng bảng với 9 lần bị thủng lưới.

P: Panenka. Là kiểu đá penalty kỹ thuật nổi tiếng mọi thời đại do cựu danh thủ Czech Panenka sáng tạo ra, khi ông bấm bóng thành công vào lưới Tây Đức ở chung kết Euro 1976. Cú sút đó đã khiến Đức không thể trở thành đội đầu tiên trong lịch sử vô địch liên tiếp Euro – World Cup – Euro. Tại Euro 2012, Andrea Pirlo (Italy) và Sergio Ramos (Tây Ban Nha) cũng đã thực hiện thành công với kiểu đá này trong các loạt thi đá luân lưu trước Anh và Bồ Đào Nha.

Q: Qualification (Vòng kiểm định trình độ chuyên môn).Euro 2012 là giải vô địch bóng đá châu Âu cuối cùng diễn ra theo thể thức 16 đội. Kể từ 2016, Euro sẽ gồm 24 đội tuyển tranh tài.

R: Racism (vấn nạn phân biệt chủng tộc).Phân biệt chủng tộc là vấn đề lớn nhất đe dọa sự thành công của giải đấu năm nay, vì đó là hình ảnh thường thấy trên các sân cỏ Ukraina và Ba Lan trước kỳ Euro 2012. Nhưng Ban tổ chức hai nước đồng chủ nhà đã rất nỗ lực, và các cổ động viên chủ nhà đã cư xử rất đúng mực theo lời kêu gọi hãy tôn trọng nhau của UEFA.

S: Spies (Gián điệp). Ola Billger, một nhà báo Thụy Điển, đã dùng ống nhòm để theo dõi cuộc họp chiến thuật nội bộ của tuyển Anh trước trận đấu giữa hai đội tại vòng bảng. Phòng khách sạn ở Kiev của anh này có thể nhìn thẳng vào phòng họp của tuyển Anh.

Sau trận đấu đó Billger tiết lộ đã cùng một đồng nghiệp khác theo dõi cuộc họp của đội Anh trong suốt 40 phút. Họ không nghe thấy gì nhưng qua quan sát họ hiểu được đội Anh đang bàn cách vượt qua hàng thủ Thụy Điển và làm rõ cách Thụy Điển sẽ tổ chức tấn công thế nào.

Phóng viên này đã có một bài báo hấp dẫn cho tờ Svenska Dagbladet, và còn gọi điện để cung cấp thông tin về đội hình chiến thuật của tuyển Anh cho LĐBĐ Thụy Điển. Phải rất vất vả Anh mới đánh bại được Thụy Điển với kết quả 3-2 ở lượt trận thứ hai bảng D.

T: Thunderstorms (Bão có sấm sét và mưa to).Bão đã phá hủy một số khu vực dành riêng cho CĐV, phá hỏng nhiều đoạn đường dành cho người đi bộ trong sân vận động, và mưa to khiến trận đấu giữa Pháp và Ukraina tại vòng bảng bị hoãn tới 58 phút.

U: Undefeated (bất bại).Không tính hai đội vào chung kết là Tây Ban Nha và Italy, thì tuyển Anh là đội duy nhất phải chia tay Euro sớm dù không thua trận nào trong thời gian thi đấu chính thức và hiệp phụ. Họ dừng bước ở tứ kết khi thua Italy trong loạt đá luân lưu.

V: Video Technology (Công nghệ video).Sau khi John Terry phá bóng ra từ phía trong vạch vôi cầu môn, cứu tuyển Anh khỏi phải nhận bàn thua lẽ ra hợp lệ ở trận thắng Ukraina 1-0 vòng bảng, chủ tịch FIFA Sepp Blatter đã phải thừa nhận tới lúc cần có sự trợ giúp của công nghệ để quan sát các tình huống bóng trong khu vực cầu môn.

Trong nhiều năm qua ông luôn phản đối sự can thiệp của công nghệ vì cho rằng nó giết chết sự hấp dẫn tự nhiên của bóng đá. Tuy nhiên chủ tịch UEFA Michel Platini vẫn không ủng hộ sự can thiêp của công nghệ, ông thích phương án có thêm một trợ lý trọng tài thứ 5 hơn.

W: Women (Phụ nữ). Femen - tổ chức bảo vệ bình quyền cho phụ nữ của Ukraina, không ngừng tranh cãi với UEFA trong suốt thời gian diễn ra giải đấu. Họ buộc tội tổ chức này hành động chẳng khác nào những kẻ dẫn khách làng chơi tới Ukraina vào dịp mùa hè, khiến vấn nạn mại dâm ở đây trở nên nghiêm trọng hơn. Họ cho rằng mối quan tâm duy nhất của UEFA chỉ là tiền.

Bất chấp căng thẳng đó, các phóng viên truyền hình của UEFA vẫn liên tục chĩa máy quay về phía các cổ động viên nữ có gương mặt đẹp trên các khán đài, với mục đích nhằm giúp giải đấu thêm phần hút khán giả.

X: Xabi Alonso. Ngôi sao tiền vệ của Real Madrid đã có một giải đấu tuyệt vời. Anh không chỉ góp công lớn đưa Tây Ban Nha tới trận chung kết giải đấu lớn thứ ba liên tiếp, mà còn có một đêm đáng nhớ với cá nhân anh. Ở tứ kết gặp Pháp, anh đã kỷ niệm trận thứ 100 khoác áo tuyển Tây Ban Nha bằng cú đúp trong chiến thắng 2-0.

Y: Y-Fronts (Quần lót). Nicklas Bendtner của tuyển Đan Mạch đã bị phạt tới 100.000 bảng và bị treo giò một trận tại giải sau khi cố tình để lộ tên nhà tài trợ đồ lót trong lúc ăn mừng bàn thắng vào lưới Bồ Đào Nha ở vòng bảng. Mức phạt này bị cho là quá nặng nếu so với mức phạt dành cho các cổ động viên có cư xử không đúng mực và thái độ phân biệt chủng tộc.

Z: Zzzzzzzzzzzz (Ký hiệu hàm nghĩa buồn ngủ quá). Nhiều nhà chuyên môn và cổ động viên đã chỉ trích lối đá của Tây Ban Nha ở Euro 2012 khiến họ buồn ngủ, vì chậm và tẻ nhạt. Tây Ban Nha có truyền thống chơi tấn công đẹp, nhưng ở giải năm nay họ thay đổi đấu pháp, tập trung vào kiểm soát bóng, ru ngủ đối phương bằng đội hình không có tiền đạo thực thụ. Trong một số trận đấu, lối đá của Tây Ban Nha đã bị đám đông la ó.