Sự văn minh, tiến bộ của một quốc gia luôn song hành với trình độ dân trí cao; đây là yếu tố quan trọng góp phần tạo nên sức mạnh của dân tộc, sự bền vững và thịnh vượng của quốc gia đó.

Việt Nam có truyền thống hiếu học và ham học thể hiện với quan niệm “Học nhi bất yếm; hối nhân bất quyện – Học không biết chán; dạy người không biết mỏi” đã trở thành truyền thống quý báu của dân tộc; và lịch sử của nước ta cũng đã ghi nhận nhiều tấm gương hiếu học, gắn với những hoàn cảnh khác nhau, nhưng họ có chung ý chí và mục tiêu lấy việc học làm đầu.

Trong giai đoạn đất nước ta đang đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đặc biệt là cuộc cách mạng công nghệ 4.0 phát triển mạnh, dần trở thành xu thế tất yếu cho mọi hoạt động trong xã hội; vì vậy, chúng ta cần phải kế thừa và phát huy truyền thống hiếu học của dân tộc, xây dựng tinh thần học tập nghiêm túc nhằm tiếp thu những tinh hoa của thế giới phục vụ cho quê hương và đất nước trong giai đoạn hiện nay.

Góp phần hun đúc tinh thần ham học của các bạn trẻ, Thư viện tỉnh Vĩnh Long trân trọng giới thiệu đến bạn đọc quyển sách “Những tấm gương hiếu học xưa và nay” do Trung tâm Thông tin Văn hóa các dân tộc tổ chức biên soạn, được Nhà xuất bản Văn học ấn hành, gồm hai phần và 312 trang.  

Phần một sẽ giới thiệu đến bạn đọc 10 tấm gương hiếu học thời trung đại (1010 – 1858); đây là những tấm gương kỳ tài học thuật, đức cao đạo trọng, người đời kính nể như:  

Lê Văn Thịnh (1050 – 1096), người huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh, ông được mệnh danh “Trạng nguyên khai khoa” trong kỳ thi Tam trường đời vua Lý Nhân Tông năm 1075; sử ghi vào năm 13 tuổi ông đã thuộc kinh, sử, thi thư, thiên văn địa lý tỏ tường, nên mọi người gọi ông là thần đồng; ông cũng là thầy dạy học của vua Lý Nhân Tông, đồng thời là người đầu tiên đưa tư tưởng pháp trị của Nho giáo thay cho nhân trị của Phật giáo điều hành bộ máy triều đình.

Nguyễn Hiền (1234 – 1255), người huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định, hoàn cảnh của ông rất khó khăn vì mồ côi cha từ nhỏ, hai mẹ con sống nhờ vào túp lều dựng trong chùa; ông rất thông minh và học giỏi, năm 13 tuổi đã đỗ Trạng nguyên và là trạng nguyên trẻ nhất trong nền khoa bảng Việt Nam vào đời vua Trần Thái Tông năm 1247.

Mạc Đĩnh Chi (1272 – 1346), người huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương, mồ côi cha từ nhỏ, mẹ con phải vào rừng hái củi kiếm sống; ông có tư chất thông minh, học rất giỏi và đỗ Trạng nguyên năm 1304, đời vua Trần Anh Tông.

Lê Quát (Bá Quát) – Trạng Quét (không rõ năm sinh và mất), người huyện Đông Sơn, tỉnh Thanh Hóa; mẹ con ông sống trong hoàn cảnh nghèo khó phải quét rác chợ, nhưng ông có tư chất thông minh ham học và đỗ Trạng nguyên năm 1345, đời vua Trần Dụ Tông.

Nguyễn Nghiêu Tư (1383 - ?), người huyện Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh; ông mồ côi cha mẹ từ nhỏ, phải ở cho nhà phú hộ, nhưng rất ham học và có tư chất thông minh; ông đỗ Trạng nguyên năm 1448 đời vua Lê Nhân Tông.

Lương Thế Vinh (1441 – 1496), người huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định; ông học giỏi, thông minh được mọi người gọi thần đồng; ông đỗ Trạng nguyên năm 1463 đời vua Lê Trang Tông.

Nguyễn Giản Thanh (1482 - ?), người thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh; ông sinh ra trong gia đình có truyền thống học giỏi và năm 1514, ông đỗ Trạng nguyên đời vua Lê Uy Mục.

Nguyễn Quán Nho (1638 – 1708), người huyện Thiệu Hóa, tỉnh Thanh Hóa; từ nhỏ ông rất ham học, thông minh; năm 1667, ông đỗ Tiến sĩ dưới thời vua Lê Huyền Tông.

Nguyễn Văn Siêu – Thần Siêu (1799 – 1872), người quận Hoàn Kiếm, Thành phố Hà Nội; ông mồ côi từ nhỏ nhưng rất ham học và đỗ Tiến sĩ năm 1838, đời vua Thiệu Trị.

Cao Bá Quát – Thánh Quát (1809 – 1855), người huyện Gia Lâm, Thành phố Hà Nội; ông học rất giỏi, nhưng chỉ thi đỗ Á nguyên vào năm 1832; ông là nhà thơ trữ tình với bút pháp đặc sắc.       

          Phần thứ hai sẽ giới thiệu đến bạn đọc những tấm gương hiếu học thời kỳ cận hiện đại như: Đào Duy Anh (1904 – 1988), người huyện Thanh Oai, Thành phố Hà Nội; ông thuộc tầng lớp trí thức Tây học bản địa, phần nhiều ông tự học và trở thành mẫu nhà bác học tự đào tạo. Tạ Quang Bửu (1910 – 1986), ông là Giáo sư, nhà khoa học, người đặt nền móng cho lĩnh vực khoa học kỹ thuật và công nghệ quân sự Việt Nam. Phan Bội Châu (1867 – 1940), người huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An; từ nhỏ ông được biết như thần đồng, đồng thời là nhà yêu nước chống Pháp tích cực. Nguyễn Đình Chiểu (1822 – 1888), người tỉnh Gia Định nay thuộc thành phố Hồ Chí Minh, ông là nhà yêu nước và là nhân sĩ trí thức vừa dạy học vừa sáng tác, tiêu biểu là tác phẩm Lục Vân Tiên. Trương Vĩnh Ký (1837 – 1898), người tỉnh Bến Tre; ông là nhà nho, nhà yêu nước và có công trong truyền bá chữ quốc ngữ. Nguyễn Khuyến (1835 – 1909), người huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định; ông là người có tâm hồn rộng mở, giàu cảm xúc trong cuộc sống và yêu thiên nhiên. Đặng Thai Mai (1902 – 1984), người huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An; ông là nhà trí thức yêu nước, bản thân và các con có học hàm Giáo sư. Nguyễn Trường Tộ (? – 1871), người huyện Hưng Nguyên, tỉnh Nghệ An; ông là một danh sĩ, kiến trúc sư, nhà cải cách xã hội của thế kỷ XIX. Nguyễn Ngọc Lưu Ly (1981), nữ Phó Giáo sử trẻ nhất Việt Nam. Vừ Mí Kỵ (1996), dân tộc Hmông với nghị lực học tập đáng khâm phục, người đầu tiên đậu đại học Học viện An ninh của xã Sủng Là, huyện Đồng Văn, tỉnh Hà Giang.

Quyển sách “Những tấm gương hiếu học xưa và nay” giới thiệu một số tấm gương tiêu biểu ham học và đạt nhiều thành tựu lưu danh trong xã hội Việt Nam từ thời trung đại đến cận hiện đại.

          Khi tìm hiểu nội dung của quyển sách, bạn đọc sẽ rất khâm phục và tự hào về những tấm gương ham học ở nước ta; cho dù trong bất cứ hoàn cảnh nào, họ cũng quyết tâm và nêu cao tinh thần học tập để mạng lại vinh quang cho gia đình, quê hương và đất nước; họ mãi mãi là những biểu tượng hiếu học bất tử đối với thế hệ trẻ hôm nay.   

Sách hiện đang lưu trữ tại Thư viện tỉnh Vĩnh Long. Rất hân hạnh phục vụ quý bạn đọc!

  Ký hiệu sách: VV.059556.

                                 Văn Hồ